Palu Hükümeti 1515-1850

Osmanlı taşra idaresinde farklı bir yönetim tarzı olan yurtluk-ocaklık ve hükümet sancaklardan biri de Palu Hükümeti’ydi. Palu, 1515’ten 1850’ye kadar Kara Cemsid ailesinden gelen yerel beylerce yönetildi. Cemsid Bey’in altmış yıllık uzun idaresinde ve sonraki asırda Palu, yüz haneden binlerce hanelik mamur bir şehre dönüştü. Palu’nun kentsel yapısını ve mimarisini şekillendiren külliye, camiler, medreseler, hanlar, çarşılar, hamamlar ve köprüler inşa edildi. Şehir böylece 19. yüzyılın sonuna kadar önemli bir yönetim ve medeniyet merkezi olarak varlığını sürdürdü.

Murat Alanoglu’nun Erken Modern Dönem Osmanlı Taşrasında Farklılıkların Yönetimi: Palu Hükümeti 1515–1850 kitabı, Osmanlı imparatorluk merkezi ile taşra ilişkilerini ve yerel ağları Palu hükümet sancağı örneğinde titizlikle inceliyor. Bu bağlamda Çaldıran Savaşı sonrasındaki gelişmeler, İdris-i Bitlisi’nin bölgedeki faaliyetleri ile Diyarbakır’ın fethi ve burada beşinci eyalet olarak taşra idaresinin teşkili üzerinde duruluyor. Özellikle yurtluk-ocaklık ve hükümet sistemi taşra yönetim biçimi yönünden ele alınarak bu sistemin yereldeki uygulamalarına değiniliyor. Mirdasî Aşireti ve Cemsid Bey’in soyuna değinilerek Palu Hükümeti’ni ortaya çıkaran siyasal ve sosyal yapı aktarılıyor. Kriz ve değişim sürecinde hükümetin idari ve iktisadi yapısında meydana gelen dönüşüm irdeleniyor. Son olarak klasik devlet yapısından kopuşu ve modern devlete geçişi temsil eden Tanzimat reformlarıyla, yurtluk-ocaklık ve hükümet sistemine son verilme süreci ele alınıyor.

Osmanlı yönetim sistemi çerçevesinde Palu’nun siyasi, idari, toplumsal, ekonomik ve mimari tarihini çeşitli boyutlarıyla sunan bu çalışma, Osmanlı araştırmalarına yeni bir boyut kazandırıyor.